یأجوج و مأجوج نام قوم یا اقوامی که در قرآن و متون دینی یهودیان و مسیحیان از آنان یاد شده است. یأجوج و مأجوج در متون دینی به سبب آزار، اذیت و غارت اموال دیگران، گروهی ظالم معرفی شدهاند. بر اساس گزارش قرآن، ذوالقرنین به سفارش ساکنان مناطقی که مورد آزار و اذیت یأجوج و مأجوج قرار میگرفتند سدی را برای مقابله با نفوذ آنان احداث کرد که به سد ذوالقرنین یا سد یأجوج و مأجوج مشهور است. برخی احتمال میدهند این سد در شمال گرجستان واقع شده است. از بین رفتن سد و طغیان دوباره یأجوج و مأجوج به عنوان یکی از وقایع آخرالزماندر قرآن و متون دینی مسیحیان و یهودیان آمده است. واژه یأجوج و مأجوج در ادبیات عامه به معنای بسیار عجیب و غریب، نامأنوس و نامفهوم به کار رفته است.
هویت یاجوج و ماجوج
درباره هویت یأجوج و مأجوج چند احتمال گفته شده است:
قرآن در دو سوره کهف (آیات ٩٣-٩٨) و انبیاء (آیه ٩٦) به یأجوج و مأجوج اشاره کرده است که در زمین فساد میکردند و دیگران را مورد آزار و اذیت قرار میدادند. در سوره انبیاء خروج یأجوج و مأجوج و طغیان دوباره آنها به عنوان یکی از نشانه آخرالزمان ذکر شده است.
ماجرای ذوالقرنین و یاجوج و ماجوج
نوشتار اصلی: ذوالقرنین
ذوالقرنین از پادشاهان مؤمن، در یکی از سفرهای خود به منطقهای رسید که میان دو کوه قرار داشت. مردم این منطقه به او گفتند آن سوی کوه، یأجوج و مأجوج وارد سرزمین آنان میشوند و دست به قتل و غارت میزنند. مردم این منطقه از ذوالقرنین خواستند در مقابل مبلغی، سدی بسازد تا مانع نفوذ یأجوج و مأجوج و مزاحمت آنان شود. او نیز بدون گرفتن هزینهای و با کمک مردم منطقه سدی از آهن و مس گداخته در برابر هجوم یأجوج و مأجوج ساخت که به سد ذوالقرنین یا سد یأجوج و مأجوج مشهور شد.(مکارم شیرازی،تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش،ج۱۲،ص۵۳۳-۵۳۵)قرآن این ماجرا را در آیات ۹۳ تا ۹۸ سوره انبیا روایت کرده است. برخی معتقدند این سد در تنگه داریال در شمال تفلیس و در مرز گرجستان و روسیه قرار دارد.(حسینی طهرانی،معادشناسی،۱۴۲۵ق،ج۴،ص۹۰)
یاجوج و ماجوج در آخرالزمان
نوشتار اصلی: آخرالزمان
قرآن از خروج یأجوج و مأجوج و طغیان آنها به عنوان یکی از وقایع آخرالزمان خبر داده است. خداوند در آیه ٩٦ سوره انبیاء درباره یکی از نشانههای آخرالزمان خبر داده است: «حَتَّىٰ إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُم مِّن كُلِّ حَدَبٍ يَنسِلُونَ. ترجمه: تا زمانی كه يأجوج و مأجوج [راهشان] گشوده شود و آنها از هر پشتهاى بتازند.» در کتاب حزقیال عهد عتیق و مکاشفه یوحنا عهد جدید نیز به خروج آنها در آخرالزمان اشاره شده است.(عهد عتیق،کتاب حزقیال نبی،باب ۳۸،فقره ۲و ۳؛عهد جدید،مکاشفه یوحنا،باب ۲۰،فقره ۷-۹)
یاجوج و ماجوج در ادبیات عامیانه
واژه یأجوج و مأجوج در ادبیات عامیانه فارسی به کار رفته است. در زبان عامیانه این دو واژه به معنای بسیار عجیب و غریب، نامأنوس و نامفهوم بهکار میرود. به عنوان نمونه درباره گروهی که ظاهری عجیب و غریب دارند میگویند: «چه ریخت یأجوج و مأجوجی دارند.» یا درباره ترجمهای که نامفهوم است میگویند: «کتاب به زبان یأجوج و مأجوج ترجمه شده است.»(خرمشاهی،اصطلاحات قرآنی در محاوره فارسی،بهار۱۳۷۳،ش۱،ص۴۰)